Przy 12 godzinach pracy pracownikowi przysługują co najmniej dwie 15-minutowe przerwy, czyli łącznie 30 minut. Obie przerwy wlicza się do czasu pracy i zachowuje za nie wynagrodzenie. Wynika to z art. 134 Kodeksu pracy, zmienionego w 2023 roku. Druga przerwa należy się wtedy, gdy dobowy wymiar pracy przekracza 9 godzin.
Ile przerwy przysługuje przy 12 godzinach pracy?
Przy 12-godzinnej zmianie minimalny wymiar przerw wynosi 2 × 15 minut. Są to przerwy ustawowe, a nie świadczenie zależne od dobrej woli pracodawcy.
Pierwsza przerwa przysługuje przy pracy trwającej co najmniej 6 godzin. Druga pojawia się po przekroczeniu 9 godzin pracy. Przerwy powinny zostać wykorzystane w trakcie zmiany. Nie można połączyć ich i potraktować jako późniejszego rozpoczęcia pracy albo wcześniejszego wyjścia.
Wymiar przerw zależnie od długości pracy
Minimalne zasady wynikające z art. 134 Kodeksu pracy przedstawiają się następująco:
| Dobowy czas pracy | Liczba przerw | Łączny czas przerwy |
|---|---|---|
| 6–9 godzin | 1 × 15 minut | 15 minut |
| Powyżej 9 do 16 godzin | 2 × 15 minut | 30 minut |
| Powyżej 16 godzin | 3 × 15 minut | 45 minut |
Oznacza to, że zarówno przy 10, jak i przy 12 godzinach pracy ustawowe minimum wynosi 30 minut. Pracodawca może ustalić dłuższe przerwy, jeśli przewidują to przepisy wewnętrzne, zasady bezpieczeństwa i higieny pracy albo szczególne uprawnienia pracownika.
Przerwa ustawowa a przerwa regulaminowa
Przerwa ustawowa jest płatna i wlicza się do czasu pracy. Jeżeli pracownik ma zaplanowaną 12-godzinną zmianę, wykorzystanie dwóch 15-minutowych przerw nie powinno automatycznie wydłużać jego pobytu w zakładzie ani obniżać wynagrodzenia.
Pracodawca może także wprowadzić dodatkową przerwę na posiłek lub załatwienie spraw osobistych. Zgodnie z art. 141 Kodeksu pracy może ona trwać do 60 minut i co do zasady nie jest wliczana do czasu pracy. Powinna wynikać z układu zbiorowego pracy, regulaminu pracy albo umowy o pracę.
Jeśli taka przerwa jest niepłatna, pracownik pozostaje w pracy odpowiednio dłużej. Przykładowo, przy zmianie od 7:00 do 19:00 dodatkowa, niepłatna przerwa obiadowa może wydłużyć pobyt w zakładzie, choć ustawowe 30 minut nadal pozostaje częścią czasu pracy. Zasady powinny jasno wskazywać, które przerwy są płatne, a które nie.
Kto może mieć dodatkowe przerwy?
Niektóre grupy pracowników korzystają z przerw wynikających z przepisów szczególnych. Są one niezależne od dwóch 15-minutowych przerw przysługujących przy 12-godzinnej zmianie:
- Osoby z niepełnosprawnością mają prawo do dodatkowej 15-minutowej przerwy wliczanej do czasu pracy. Wraz z przerwami z art. 134 daje to co najmniej 45 minut płatnych przerw przy 12-godzinnym wymiarze pracy, o ile dana osoba może być zatrudniona w takim wymiarze zgodnie z odrębnymi ograniczeniami.
- Pracownice karmiące piersią mają przy pracy trwającej co najmniej 6 godzin dwie półgodzinne przerwy. Przy karmieniu więcej niż jednego dziecka są to dwie przerwy po 45 minut. Przerwy te wlicza się do czasu pracy.
- Osoby pracujące przy monitorze ekranowym powinny mieć co najmniej 5 minut przerwy po każdej godzinie pracy przy monitorze albo pracę przy monitorze należy organizować przemiennie z innymi czynnościami. Tych przerw nie łączy się w jeden dłuższy blok.
- Pracownicy młodociani mają prawo do 30-minutowej przerwy, gdy ich dobowy czas pracy przekracza 4,5 godziny. Jest to odrębna zasada ochronna.
Dodatkowe przerwy mogą wynikać także z organizacji pracy w warunkach szczególnie uciążliwych, szkodliwych lub monotonnych. Ich zakres zależy od oceny warunków pracy i obowiązujących zasad BHP, a nie wyłącznie od długości zmiany.
Jak zaplanować przerwy na 12-godzinnej zmianie?
Godziny przerw może określać pracodawca, na przykład przez wskazanie przedziałów czasowych w grafiku. Przy zmianie od 7:00 do 19:00 pierwszą i drugą przerwę można rozłożyć w odstępach odpowiadających organizacji pracy, pod warunkiem że pracownik rzeczywiście może z nich skorzystać.
Przerwy ustawowe nie służą do skracania dnia pracy. Pracodawca powinien zapewnić ich wykorzystanie w czasie zmiany oraz poinformować pracownika o obowiązujących zasadach, co do zasady w ciągu 7 dni od dopuszczenia do pracy.
W grafiku 12-godzinnym trzeba też uwzględnić odpoczynek dobowy i tygodniowy. Pracownikowi przysługuje co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku tygodniowego, niezależnie od tego, czy pracuje na zmianach 8-, czy 12-godzinnych.
Przy 12 godzinach pracy podstawowa odpowiedź brzmi: minimum 30 minut, w dwóch płatnych przerwach po 15 minut. Dłuższa przerwa obiadowa może być wprowadzona dodatkowo, ale jej status powinien wynikać z regulaminu pracy, układu zbiorowego albo umowy. Ustawowych przerw nie można wymienić na wcześniejsze wyjście z pracy.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W przypadku sporu dotyczącego czasu pracy lub przerw warto sprawdzić aktualne brzmienie Kodeksu pracy albo skonsultować sprawę z Państwową Inspekcją Pracy.
