Subwencja finansowa to forma zwrotnego wsparcia dla przedsiębiorców, najczęściej udzielanego na preferencyjnych warunkach. Nie jest bezzwrotną dotacją. Otrzymane środki tworzą zobowiązanie, które trzeba spłacić, chyba że przedsiębiorca spełni warunki częściowego umorzenia. W ramach Tarczy Finansowej PFR umorzenie mogło obejmować do 75% subwencji, zależnie od programu i spełnienia wymogów określonych w umowie.
Czym jest subwencja finansowa?
Subwencja finansowa jest instrumentem pomocy publicznej przeznaczonym dla przedsiębiorców. W praktyce przypomina pożyczkę na specjalnych zasadach. Przedsiębiorca otrzymuje pieniądze, może przeznaczyć je na określone cele, a następnie zwraca całość albo tę część, która nie została umorzona.
Najważniejsza jest więc jej zwrotność. Sam wpływ pieniędzy na rachunek firmy nie oznacza jeszcze definitywnego przysporzenia majątkowego. Do czasu decyzji o umorzeniu środki są zobowiązaniem wobec instytucji udzielającej wsparcia, na przykład Polskiego Funduszu Rozwoju.
Subwencja różni się tym od dotacji bezzwrotnej, że jej umorzenie nie następuje automatycznie. Zależy od spełnienia warunków programu, takich jak utrzymanie działalności lub zatrudnienia. Konkretne zasady mogą różnić się między poszczególnymi edycjami programu.
Zwrot, umorzenie i przeznaczenie środków
Mechanizm subwencji składa się z dwóch elementów. Część finansowania podlega spłacie, a pozostała część może zostać umorzona, jeśli przedsiębiorca wypełni wymagania określone w umowie. Przykładowo w Tarczy Finansowej PFR maksymalny poziom umorzenia wynosił 75%, co oznaczało, że co najmniej 25% otrzymanej kwoty pozostawało do zwrotu.
| Cecha | Subwencja finansowa | Dotacja bezzwrotna |
|---|---|---|
| Zwrotność | Co do zasady środki podlegają zwrotowi | Nie podlega zwrotowi, jeśli beneficjent spełni warunki dotacji |
| Umorzenie | Część zobowiązania może zostać umorzona po spełnieniu warunków | Nie występuje, ponieważ pomoc od początku jest bezzwrotna |
| Charakter prawny | Zobowiązanie podobne do pożyczki | Pomoc o charakterze bezzwrotnym |
| Podatki przy otrzymaniu | Wpływ środków nie jest przychodem podatkowym | Zależy od zasad właściwych dla konkretnej dotacji |
W programach PFR środki mogły służyć przede wszystkim finansowaniu bieżącej działalności. Do typowych wydatków należały:
- wynagrodzenia pracowników i związane z nimi należności publicznoprawne
- zakup towarów, materiałów i usług obcych
- czynsz oraz inne koszty korzystania z nieruchomości używanych w działalności
- podatki i inne zobowiązania publicznoprawne
- zakup urządzeń i środków trwałych potrzebnych do prowadzenia firmy
Regulaminy programów mogły wyłączać płatności na rzecz właściciela, osób z nim powiązanych lub bezpośrednie i pośrednie przejęcie innego podmiotu. Dlatego o dopuszczalnym wykorzystaniu pieniędzy decydowała treść konkretnej umowy, a nie sama nazwa instrumentu.
Jak subwencję ująć w księgach i podatkach?
Z perspektywy rachunkowości subwencję otrzymaną z PFR ujmuje się podobnie jak pożyczkę. Wynika to z tego, że spełnia ona definicję zobowiązania wskazaną w ustawie o rachunkowości. Wpływ środków zwiększa rachunek bankowy, a po stronie pasywów powstaje zobowiązanie wobec pozostałych jednostek.
W praktyce księgowej subwencję można prowadzić na koncie 24 „Pozostałe rozrachunki”, z analityką dotyczącą otrzymanego finansowania. W bilansie prezentuje się ją w pozycji zobowiązań z tytułu kredytów i pożyczek, z podziałem na część krótko- i długoterminową. Jeśli kwota ma istotne znaczenie, informację o zasadach zwrotu i możliwym umorzeniu należy odpowiednio ujawnić w informacji dodatkowej.
Otrzymanie subwencji jest neutralne podatkowo. Nie stanowi przychodu podatkowego, ponieważ przedsiębiorca uzyskuje środki, które co do zasady musi zwrócić. Z tego samego powodu spłacona część subwencji nie jest kosztem uzyskania przychodu.
Inaczej należy ocenić wydatki opłacone z otrzymanych pieniędzy. Mogą one zostać ujęte jako koszty podatkowe, jeśli spełniają ogólne warunki przewidziane w odpowiedniej ustawie podatkowej. Sam fakt sfinansowania wydatku subwencją nie przesądza ani o jego podatkowej kwalifikacji, ani jej nie wyklucza.
Umorzenie części zobowiązania jest odrębnym zdarzeniem. W księgach rachunkowych umorzona kwota zwiększa pozostałe przychody operacyjne. W ujęciu podatkowym skutki umorzenia zależą od aktualnych przepisów dotyczących danego programu. Nie należy automatycznie przenosić zasad obowiązujących przy otrzymaniu subwencji na moment jej umorzenia.
Uproszczony przebieg rozliczenia wygląda następująco:
- Przedsiębiorca otrzymuje środki, a w księgach powstaje zobowiązanie wobec PFR lub innego podmiotu finansującego.
- Środki są wykorzystywane na wydatki dozwolone w regulaminie programu.
- Po weryfikacji warunków część zobowiązania zostaje umorzona, a pozostała część jest spłacana.
Subwencja a limity pomocy publicznej
Subwencja finansowa z PFR może być uwzględniana przy obliczaniu limitów właściwych dla danego rodzaju pomocy publicznej. W przypadku pomocy covidowej analizowano nie tylko wsparcie otrzymane przez pojedynczą firmę, lecz także pomoc uzyskaną przez podmioty z nią powiązane.
UOKiK wskazywał, że do limitu pomocy przyjmuje się wartość nominalną udzielonej subwencji, czyli kwotę pierwotnie przyznaną. Późniejszy zwrot albo umorzenie części środków nie zmienia tej wartości dla celów limitu. Pomoc covidowa była przy tym odrębna od pomocy de minimis, dlatego każdorazowo trzeba sprawdzić podstawę prawną konkretnego programu oraz aktualne limity.
Dla przedsiębiorcy najważniejsze jest rozróżnienie dwóch momentów: otrzymanie subwencji tworzy zobowiązanie i pozostaje neutralne podatkowo, natomiast późniejsze umorzenie może wpłynąć na wynik finansowy i rozliczenie podatkowe. Przy wątpliwościach dotyczących wydatków, powiązań lub limitów pomocy publicznej zasadność rozliczenia warto skonsultować z księgowym albo doradcą podatkowym.
