Po śmierci bliskiej osoby pracownikowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę przysługuje 1 albo 2 dni płatnego urlopu okolicznościowego. Zwolnienie nie pomniejsza wymiaru urlopu wypoczynkowego, a pracodawca nie może odmówić jego udzielenia, jeśli spełnione są warunki określone w przepisach.
Ile dni urlopu przysługuje po śmierci bliskiej osoby?
Urlop okolicznościowy z powodu zgonu i pogrzebu bliskiej osoby wynika z Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 15 maja 1996 r. Wymiar zwolnienia zależy od stopnia pokrewieństwa, powinowactwa albo zakresu opieki nad zmarłą osobą.
Za czas urlopu pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Jest to odrębne zwolnienie od pracy, dlatego wykorzystane dni nie zmniejszają puli urlopu wypoczynkowego.
Komu przysługują 2 dni, a komu 1 dzień?
Poniższe zestawienie pokazuje wymiar urlopu w zależności od relacji ze zmarłą osobą:
| Wymiar urlopu | Osoba, której śmierć uprawnia do zwolnienia |
|---|---|
| 2 dni | Małżonek, dziecko, ojciec, matka, ojczym albo macocha pracownika |
| 1 dzień | Siostra, brat, teść, teściowa, babka, dziadek albo inna osoba pozostająca na utrzymaniu pracownika lub pod jego bezpośrednią opieką |
„Inna osoba pozostająca na utrzymaniu” nie musi być krewnym. Chodzi o osobę, której pracownik zapewnia środki do życia albo sprawuje nad nią bezpośrednią opiekę. W razie wątpliwości pracodawca może poprosić o oświadczenie potwierdzające tę relację.
Prawo do urlopu może powstać przy każdym kolejnym zdarzeniu spełniającym warunki rozporządzenia. Nie obowiązuje jeden wspólny roczny limit dla wszystkich takich sytuacji.
Jak złożyć wniosek o urlop okolicznościowy?
Urlop nie jest udzielany automatycznie. Pracownik powinien poinformować pracodawcę o śmierci bliskiej osoby i złożyć wniosek możliwie szybko. W nagłej sytuacji wystarczy niezwłoczne zawiadomienie przełożonego, a formalności można uzupełnić później.
Wniosek można złożyć papierowo, mailowo albo elektronicznie, jeśli taki sposób obowiązuje w zakładzie pracy. Powinien zawierać:
- Dane pracownika i pracodawcy.
- Datę złożenia wniosku.
- Termin oraz liczbę dni zwolnienia.
- Wskazanie okoliczności, na przykład śmierci matki, dziadka albo teścia.
- Podpis pracownika, jeśli wniosek jest składany w formie papierowej.
Pracodawca może poprosić o dokument potwierdzający zdarzenie, najczęściej odpis aktu zgonu. Przepisy nie wymagają jednak, aby pracownik zawsze dołączał go już do pierwszego wniosku. W sytuacji nagłej, gdy uzyskanie dokumentu wymaga czasu, pracodawca powinien wykazać się wrażliwością i pozwolić na jego późniejsze dostarczenie.
Kiedy można wykorzystać urlop?
Urlop powinien pozostawać w realnym związku ze śmiercią i pogrzebem. Nie musi przypadać dokładnie w dniu ceremonii. Można go wykorzystać przed pogrzebem, aby zająć się organizacją uroczystości, w dniu pogrzebu albo po nim, jeśli trzeba załatwić bezpośrednio związane formalności.
Jeżeli pogrzeb odbywa się w sobotę, niedzielę albo święto, pracownik nadal może wykorzystać wolne w dniu roboczym, na przykład w piątek lub poniedziałek. Sam fakt, że ceremonia przypada poza grafikiem pracy, nie odbiera prawa do urlopu.
Najczęstsze wątpliwości dotyczące szczególnych sytuacji wyglądają następująco:
- Pogrzeb byłego teścia lub byłej teściowej – rozwód nie powoduje ustania powinowactwa, dlatego pracownikowi nadal przysługuje 1 dzień urlopu.
- Pogrzeb byłego małżonka – śmierć byłego małżonka nie została wskazana w katalogu uprawniającym do tego zwolnienia.
- Niewykorzystane dni – urlop związany z konkretnym zdarzeniem nie przechodzi na kolejny rok i nie podlega zamianie na ekwiwalent pieniężny.
- Odmowa pracodawcy – jest możliwa tylko wtedy, gdy zdarzenie nie mieści się w katalogu przepisów, pracownik nie potwierdzi wymaganych okoliczności albo termin nie ma związku ze śmiercią i pogrzebem.
Najważniejsze zasady
Urlop okolicznościowy na śmierć bliskiej osoby wynosi 1 albo 2 dni, jest płatny i nie zmniejsza urlopu wypoczynkowego. Aby z niego skorzystać, trzeba złożyć wniosek i wskazać termin związany z pogrzebem lub formalnościami po śmierci. Niewykorzystane dni przepadają, dlatego najlepiej zgłosić potrzebę urlopu niezwłocznie.
