Pozostałe koszty operacyjne to koszty pośrednio związane z działalnością operacyjną jednostki, ale niewynikające z jej podstawowego profilu, takiego jak produkcja, sprzedaż towarów czy świadczenie usług. W księgach ujmuje się je standardowo na koncie 76-1 „Pozostałe koszty operacyjne”, a następnie uwzględnia w rachunku zysków i strat.
Czym są pozostałe koszty operacyjne?
Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy o rachunkowości pozostałe koszty operacyjne obejmują koszty związane pośrednio z działalnością operacyjną jednostki. Nie dotyczą więc podstawowych, powtarzalnych czynności, które generują przychody ze sprzedaży, lecz innych zdarzeń gospodarczych towarzyszących działalności przedsiębiorstwa.
O zakwalifikowaniu wydatku decyduje przede wszystkim charakter zdarzenia. Koszt materiałów zużytych do produkcji, wynagrodzenia pracowników produkcyjnych czy wartość sprzedanych towarów należą do kosztów podstawowej działalności. Z kolei darowizna, kara, strata przy likwidacji środka trwałego albo odpis aktualizujący wartość niefinansowego aktywa może trafić do pozostałych kosztów operacyjnych. W typowym zakładowym planie kont ujmuje się je po stronie Wn konta 76-1.
Koszty operacyjne a pozostałe koszty operacyjne
Podział nie opiera się wyłącznie na tym, czy wydatek jest związany z firmą. Obie kategorie dotyczą działalności operacyjnej, ale różnią się stopniem związku z jej podstawowym profilem:
| Kategoria kosztu | Związek z działalnością | Przykłady | Konto księgowe |
|---|---|---|---|
| Koszty podstawowej działalności operacyjnej | Bezpośredni lub typowy dla głównego profilu firmy | Materiały, energia, wynagrodzenia, amortyzacja, wartość sprzedanych towarów | Konta zespołu 4 i 5, zgodnie z zakładowym planem kont |
| Pozostałe koszty operacyjne | Pośredni, niezwiązany z podstawowym zakresem działalności | Darowizny, kary, odpisy aktualizujące, strata przy sprzedaży środka trwałego | 76-1 „Pozostałe koszty operacyjne” |
| Koszty finansowe | Związany z finansowaniem i operacjami finansowymi | Odsetki, ujemne różnice kursowe, koszty instrumentów finansowych | Konta kosztów finansowych |
Granica między kosztami podstawowymi a pozostałymi może zależeć od profilu jednostki. Sprzedaż środka trwałego będzie zwykle zdarzeniem pozostałej działalności operacyjnej, ale dla przedsiębiorstwa zajmującego się handlem używanymi maszynami sprzedaż takiego składnika może należeć do działalności podstawowej. Dlatego kwalifikację trzeba odnosić do rzeczywistego zakresu działalności i przyjętych zasad rachunkowości.
Co księgujemy jako pozostałe koszty operacyjne?
Zakres tej kategorii wynika z ustawy o rachunkowości oraz charakteru konkretnego zdarzenia. Na koncie 76-1 mogą być ujmowane między innymi:
- Darowizny i nieodpłatne przekazania aktywów – w tym przekazanie rzeczowych składników majątku innym jednostkom.
- Kary, grzywny i odszkodowania – jeżeli obciążają jednostkę i nie wynikają z operacji finansowych.
- Odpisy aktualizujące aktywa niefinansowe – na przykład dotyczące zapasów, należności lub środków trwałych, gdy zmniejszają ich wartość.
- Spisanie należności przedawnionych, umorzonych albo nieściągalnych – z uwzględnieniem wyjątków dotyczących należności publicznoprawnych oraz wcześniejszych odpisów aktualizujących.
- Strata przy sprzedaży lub likwidacji środków trwałych – rozumiana jako nadwyżka niezamortyzowanej wartości składnika i kosztów jego zbycia nad uzyskaną ceną sprzedaży.
- Koszty związane ze zbyciem środków trwałych w budowie, wartości niematerialnych i prawnych oraz nieruchomości inwestycyjnych – o ile zdarzenie nie należy do podstawowego profilu jednostki.
- Rezerwy i ich rozwiązanie w części dotyczącej działalności operacyjnej – z wyłączeniem rezerw związanych z operacjami finansowymi.
- Koszty działalności socjalnej – jeżeli zgodnie z zasadami ewidencji jednostki nie są ujmowane w innej właściwej kategorii.
- Skutki zdarzeń losowych – na przykład szkody spowodowane awarią, pożarem lub innym zdarzeniem nadzwyczajnym, o ile nie podlegają odrębnej prezentacji.
Zapisy na koncie 76-1 prowadzi się zgodnie z dokumentacją źródłową i przyjętym planem kont. Sam fakt, że wydatek jest nietypowy albo wystąpił jednorazowo, nie przesądza jeszcze o jego kwalifikacji. Trzeba ustalić, czy wiąże się pośrednio z działalnością operacyjną, czy jest kosztem finansowym albo kosztem podstawowej działalności.
Gdzie wykazuje się te koszty w rachunku zysków i strat?
Pozostałe koszty operacyjne wpływają na wynik finansowy jednostki i są prezentowane w rachunku zysków i strat. Miejsce ich wykazania zależy od przyjętego wariantu sprawozdania:
- Wariant kalkulacyjny – pozostałe koszty operacyjne prezentuje się w części G rachunku zysków i strat.
- Wariant porównawczy – pozostałe koszty operacyjne prezentuje się w części E rachunku zysków i strat.
- Strata ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych – obejmuje wynik rozliczenia sprzedaży lub likwidacji takich składników.
- Aktualizacja wartości aktywów niefinansowych – obejmuje odpisy aktualizujące i ich korekty dotyczące aktywów niefinansowych.
- Inne koszty operacyjne – obejmują pozostałe zdarzenia, których nie można wykazać w bardziej szczegółowej pozycji.
Na koniec okresu sprawozdawczego saldo konta 76-1 przenosi się na konto wyniku finansowego, zgodnie z zasadami przyjętymi w zakładowym planie kont. Konto 76-1 ma co do zasady saldo debetowe, ponieważ po stronie Wn ujmuje się poniesione koszty i straty.
Jak pozostałe koszty operacyjne zmieniają wynik finansowy?
Wysoki pozostały koszt operacyjny może zmienić dodatni wynik z podstawowej działalności w stratę netto. Załóżmy, że przedsiębiorstwo osiągnęło w danym miesiącu 7 000 zł zysku operacyjnego. Uzyskało też 8 250 zł pozostałych przychodów operacyjnych, ale poniosło 39 500 zł pozostałych kosztów operacyjnych w związku z karą za naruszenie norm środowiskowych.
Wynik po uwzględnieniu tych zdarzeń wynosi:
7 000 zł + 8 250 zł – 39 500 zł = –24 250 zł.
Firma może więc sprawnie zarabiać na podstawowej działalności, a jednocześnie wykazać stratę za okres z powodu jednorazowego zdarzenia ujętego jako pozostały koszt operacyjny. Prawidłowe przyporządkowanie takiego kosztu pozwala zachować rzetelny obraz zarówno rentowności podstawowego biznesu, jak i końcowego wyniku finansowego.
