System zarządzania bezpieczeństwem SMS może oznaczać dwa różne rozwiązania. W transporcie, szczególnie na kolei i w lotnictwie, jest to Safety Management System, czyli procesowy system zarządzania bezpieczeństwem operacyjnym. W obiektach technicznych skrót oznacza zwykle Security Management System – zintegrowane narzędzie do obsługi systemów ochrony fizycznej i technicznej.
SMS Safety i SMS Security – skąd wynika różnica?
W obu przypadkach celem jest ograniczanie ryzyka, ale sposób działania pozostaje inny. Safety Management System opiera się na organizacji pracy, odpowiedzialności, analizie zagrożeń i ciągłym doskonaleniu procesów. Security Management System łączy natomiast urządzenia i instalacje, aby operator mógł szybciej wykrywać zdarzenia oraz reagować na nie w jednym środowisku.
| Cecha | Safety Management System | Security Management System |
|---|---|---|
| Cel | Ochrona bezpieczeństwa operacyjnego, zdrowia i życia | Ochrona obiektu, osób i mienia przed zagrożeniami |
| Branża | Kolej, lotnictwo i inne obszary transportu | Budynki, zakłady, lotniska i obiekty infrastruktury |
| Charakter | System organizacyjny i procesowy | System techniczny integrujący różne instalacje |
| Główne narzędzia | Procedury, ocena ryzyka, szkolenia, audyty i raportowanie | Monitoring, kontrola dostępu, systemy pożarowe i wizualizacja alarmów |
Wymogi prawne SMS w transporcie kolejowym
W kolejnictwie SMS jest formalnym systemem wymaganym od przedsiębiorstw kolejowych i zarządców infrastruktury. Dyrektywa 2016/798 definiuje go jako organizację, środki i procedury przyjęte przez dany podmiot w celu bezpiecznego zarządzania działalnością. Odpowiedzialność nie ogranicza się więc do pojedynczego działu. Obejmuje kierownictwo, pracowników, podwykonawców oraz relacje z innymi uczestnikami systemu kolejowego.
Od 31 października 2020 r. wymagania dotyczące systemów zarządzania bezpieczeństwem są wdrażane w oparciu o rozporządzenie 2018/762. Dla przewoźnika kolejowego prawidłowo funkcjonujący SMS jest warunkiem uzyskania jednolitego certyfikatu bezpieczeństwa, a dla zarządcy infrastruktury – autoryzacji bezpieczeństwa. Samo uzyskanie dokumentu nie zamyka procesu. Stosowanie systemu podlega nadzorowi, a jego rozwiązania muszą być utrzymywane i doskonalone.
Zakres SMS powinien obejmować co najmniej następujące elementy:
- Politykę bezpieczeństwa zatwierdzoną przez kierownictwo i przekazaną pracownikom.
- Cele bezpieczeństwa oraz plany i procedury służące ich realizacji.
- Procedury zapewniające zgodność z wymaganiami technicznymi, operacyjnymi i prawnymi.
- Metody identyfikowania zagrożeń, oceny ryzyka i wdrażania środków kontroli ryzyka.
- Programy szkolenia oraz rozwiązania służące utrzymaniu kompetencji personelu.
- Zasady wymiany informacji i nadzoru nad dokumentacją dotyczącą bezpieczeństwa.
- Procedury zgłaszania, badania i analizowania wypadków, incydentów oraz innych niebezpiecznych zdarzeń.
- Plany reagowania awaryjnego, alarmowania i informowania właściwych organów.
- Okresowe audyty wewnętrzne oraz monitorowanie skuteczności przyjętych rozwiązań.
W praktyce oznacza to także konieczność zarządzania ryzykiem wynikającym ze współpracy z zarządcą infrastruktury, przewoźnikami, wykonawcami utrzymania i innymi podmiotami. SMS powinien wskazywać, kto podejmuje decyzje, jakie informacje są przekazywane i jak organizacja kontroluje ryzyko w całym cyklu prowadzonej działalności.
Jak działa SMS? Cykl PDCA
Mechanizm działania systemu opiera się na cyklu PDCA – Plan, Do, Check, Act, czyli zaplanuj, wykonaj, sprawdź i działaj. Dzięki temu SMS nie jest jednorazowym dokumentem ani zbiorem procedur przechowywanych bez związku z codzienną pracą. Jest powtarzalnym procesem, w którym wyniki kontroli wpływają na kolejne decyzje i zmiany.
Poszczególne etapy cyklu obejmują:
- Plan – planowanie – identyfikowanie zagrożeń, ocenę ryzyka, określenie celów oraz zaplanowanie procesów i środków kontroli.
- Do – wykonanie – wdrożenie procedur, działań kontrolnych, szkoleń i innych rozwiązań zgodnie z przyjętym planem.
- Check – sprawdzenie – monitorowanie wyników, audyty, analiza zdarzeń oraz porównanie osiągnięć z celami bezpieczeństwa.
- Act – działanie doskonalące – usuwanie przyczyn niezgodności, aktualizowanie procedur i wprowadzanie zmian poprawiających bezpieczeństwo.
W tym procesie znaczenie ma kultura sprawiedliwego traktowania, znana jako Just Culture. Zgłaszanie zagrożeń i zdarzeń powinno dostarczać organizacji informacji potrzebnych do zapobiegania kolejnym problemom. Analiza nie może ograniczać się do wskazania osoby, która popełniła błąd. Powinna uwzględniać także procedury, organizację pracy, komunikację, kompetencje i warunki, w których doszło do zdarzenia.
SMS jako techniczny system bezpieczeństwa obiektu
W drugim znaczeniu SMS, czyli Security Management System, jest platformą integrującą instalacje działające w budynku lub na terenie większego obiektu. Operator otrzymuje informacje z wielu podsystemów w jednym interfejsie, zamiast obsługiwać każde urządzenie niezależnie.
Zakres integracji może obejmować między innymi:
- system sygnalizacji pożarowej i inne instalacje przeciwpożarowe,
- monitoring wizyjny,
- kontrolę dostępu,
- systemy sygnalizacji włamania i napadu,
- interkomy oraz systemy przywoławcze,
- systemy zliczania osób.
Podstawą działania takiego rozwiązania jest odbiór i rejestracja sygnałów, ich filtrowanie według priorytetu oraz przekształcanie w czytelne komunikaty dla operatora. Alarm może zostać przedstawiony na mapie obiektu wraz z dokładną lokalizacją urządzenia, którego dotyczy. Operator widzi wtedy nie tylko rodzaj zdarzenia, lecz także jego położenie i dostępne działania.
Wizualizacja mapowa ogranicza konieczność przeszukiwania wielu ekranów i ułatwia ocenę sytuacji w dużym budynku. Centralizacja nie zastępuje procedur reagowania, ale może skrócić czas dotarcia do właściwej informacji i zmniejszyć ryzyko pomyłki przy obsłudze wielu alarmów. System powinien też rejestrować zdarzenia, umożliwiać nadzorowanie podległych instalacji oraz zapewniać dostęp do funkcji zgodny z uprawnieniami operatora.
Rola SMS w organizacji
W kolejnictwie SMS jest wymaganym systemem organizacyjnym, powiązanym z certyfikacją przewoźników i autoryzacją zarządców infrastruktury. Jego działanie ma chronić bezpieczeństwo operacyjne poprzez identyfikowanie zagrożeń, kontrolę ryzyka i ciągłe doskonalenie. W obiektach technicznych SMS pełni inną funkcję – integruje dane z instalacji ochronnych i pomaga operatorowi sprawnie reagować na incydenty. Wspólnym celem obu rozwiązań pozostaje ograniczanie ryzyka, lecz Safety realizuje go głównie przez procesy i zarządzanie, a Security przez integrację technologii.
