Spółka Skarbu Państwa to spółka prawa handlowego, w której Skarb Państwa posiada udziały lub akcje. Zakres jego wpływu zależy od wielkości tego udziału, postanowień statutu albo umowy spółki oraz uprawnień wynikających z przepisów prawa.
Co to jest spółka Skarbu Państwa?
Spółka Skarbu Państwa działa w formie spółki kapitałowej, najczęściej jako spółka z ograniczoną odpowiedzialnością albo spółka akcyjna. Jej funkcjonowanie reguluje przede wszystkim Kodeks spółek handlowych, a w zakresie wykonywania praw z państwowych udziałów lub akcji także przepisy dotyczące zarządzania mieniem państwowym.
Skarb Państwa jest osobą prawną, a nie nazwą administracji rządowej ani określeniem całego państwa jako aparatu władzy. Występuje w obrocie cywilnoprawnym jako właściciel udziałów lub akcji. Dzięki temu może korzystać z uprawnień przysługujących wspólnikowi albo akcjonariuszowi.
Taka spółka pozostaje odrębnym podmiotem prawa. Nie jest urzędem ani jednostką administracji publicznej. Prowadzi działalność na własny rachunek, ma własne organy i co do zasady podlega regułom właściwym dla danej formy spółki.
Jak państwo wykonuje prawa właścicielskie?
Uprawnienia Skarbu Państwa wykonuje właściwy organ reprezentujący go w danej spółce. W wielu przypadkach jest nim Minister Aktywów Państwowych, choć zakres reprezentacji może wynikać także z przepisów szczególnych lub decyzji dotyczących konkretnego składnika mienia.
Państwo nie zarządza spółką bezpośrednio tak, jak urząd zarządza jednostką organizacyjną. Korzysta przede wszystkim z praw związanych z posiadaniem udziałów lub akcji. Najważniejsze mechanizmy obejmują:
- udział w zgromadzeniu wspólników albo walnym zgromadzeniu – wykonywanie prawa głosu przy podejmowaniu uchwał właścicielskich,
- wpływ na skład rady nadzorczej – w zakresie przewidzianym przez przepisy, statut lub umowę spółki,
- podejmowanie decyzji w sprawach zastrzeżonych dla właścicieli – między innymi dotyczących zmian umowy lub statutu spółki, podziału zysku albo istotnych działań korporacyjnych,
- zatwierdzanie sprawozdania finansowego i udzielanie absolutorium – jeżeli dana czynność należy do kompetencji zgromadzenia wspólników albo walnego zgromadzenia.
Bieżące prowadzenie spraw spółki należy do zarządu. Rada nadzorcza sprawuje nadzór określony w Kodeksie spółek handlowych, umowie albo statucie. Rozdzielenie tych funkcji ma znaczenie, ponieważ właściciel nie zastępuje automatycznie zarządu w podejmowaniu codziennych decyzji gospodarczych.
Czy każda spółka z udziałem państwa jest w 100% państwowa?
Nie. Określenie „spółka z udziałem Skarbu Państwa” obejmuje zarówno podmioty, w których Skarb Państwa posiada wszystkie udziały lub akcje, jak i spółki z udziałem częściowym. Państwo może mieć udział większościowy, dający kontrolę nad najważniejszymi decyzjami, albo mniejszościowy, który zapewnia wpływ ograniczony do określonych praw właścicielskich.
W spółce całkowicie należącej do Skarbu Państwa nie ma innych wspólników lub akcjonariuszy. Nie oznacza to jednak, że spółka staje się urzędem. Nadal działa jako odrębna spółka kapitałowa, a jej organy wykonują kompetencje przewidziane w przepisach oraz dokumentach korporacyjnych.
Sam fakt posiadania udziałów lub akcji nie przesądza o pełnej kontroli nad spółką. O rzeczywistym zakresie wpływu decydują między innymi wielkość udziału, liczba głosów, statut lub umowa spółki oraz szczególne uprawnienia wynikające z prawa.
Dlatego spółka z mniejszościowym udziałem Skarbu Państwa nie musi być podmiotem całkowicie kontrolowanym przez państwo. Może jednak pozostawać istotna z punktu widzenia wykonywania praw właścicielskich, zwłaszcza gdy przepisy albo dokumenty spółki przyznają państwu dodatkowe uprawnienia.
