Limit decydujący o obowiązku prowadzenia pełnych ksiąg rachunkowych odnosi się do przychodów netto, czyli bez podatku VAT. Nie należy więc doliczać VAT do kwoty porównywanej z progiem. To odróżnia limit ksiąg rachunkowych od niektórych limitów podatkowych, między innymi limitu dla małego podatnika, przy którym stosuje się wartość sprzedaży brutto.
Co wlicza się do limitu przychodów?
Podstawą ustalenia obowiązku są przychody z działalności określone w art. 14 ustawy o PIT. W przypadku podatnika prowadzącego podatkową księgę przychodów i rozchodów punktem wyjścia jest suma przychodów wykazanych w ewidencji za cały poprzedni rok.
Przy obliczeniach trzeba uwzględnić także przychody zwolnione z opodatkowania. Zwolnienie podatkowe nie oznacza bowiem, że dana kwota automatycznie pozostaje poza limitem. Do przychodów porównywanych z progiem mogą należeć między innymi:
- przychody z działalności gospodarczej wskazane w art. 14 ustawy o PIT,
- dotacje korzystające ze zwolnienia z podatku,
- wartość nieodpłatnych świadczeń objętych zwolnieniem,
- przychody, od których zaniechano poboru podatku.
Podatek VAT nie zwiększa przychodów przyjmowanych do tego limitu. W praktyce oznacza to, że fakturę zawierającą kwotę netto i VAT należy uwzględnić według wartości netto. Trzeba jednak zachować zgodność z zasadami ustalania przychodów wynikającymi z ustawy o PIT, ponieważ limit ksiąg rachunkowych nie jest po prostu sumą wszystkich kwot z faktur.
Limit pełnych ksiąg a limit małego podatnika
Najczęstsza pomyłka wynika z utożsamiania dwóch różnych progów. Limit prowadzenia ksiąg rachunkowych służy ustaleniu obowiązku rachunkowego i jest liczony od przychodów netto. Z kolei limit małego podatnika PIT, CIT lub VAT opiera się na wartości sprzedaży brutto, a więc razem z należnym VAT.
| Rodzaj limitu | Podstawa wyliczenia | Podstawa prawna |
|---|---|---|
| Obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych | Przychody netto, bez VAT | Art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości |
| Status małego podatnika PIT lub CIT | Przychód ze sprzedaży brutto, z VAT | Ustawa o PIT lub ustawa o CIT |
| Status małego podatnika VAT | Wartość sprzedaży brutto, z VAT | Ustawa o VAT |
Dlatego przedsiębiorca może nie przekroczyć limitu dla pełnych ksiąg, a jednocześnie przekroczyć próg właściwy dla małego podatnika. Są to odrębne regulacje, nawet jeśli w obu przypadkach kwoty są wyrażane w euro i przeliczane na złote.
Kogo dotyczy obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych?
Próg dotyczy między innymi podmiotów, które mogą korzystać z uproszczonych form ewidencji, jeżeli nie przekraczają ustawowego limitu. Należą do nich:
- osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą,
- spółki cywilne osób fizycznych, w tym spółki osób fizycznych i przedsiębiorstwa w spadku,
- spółki jawne osób fizycznych,
- spółki partnerskie,
- przedsiębiorstwa w spadku działające na zasadach określonych w przepisach o zarządzie sukcesyjnym.
Od 2025 r. próg wynosi 2,5 mln euro. Kwotę w złotych ustala się według średniego kursu euro ogłoszonego przez NBP na pierwszy dzień roboczy października roku poprzedzającego rok obrotowy. Dla obowiązku prowadzenia ksiąg rachunkowych w 2026 r. zastosowanie miał kurs z 1 października 2025 r., czyli 4,2586 zł za euro. Limit wyniósł zatem 10 646 500 zł.
Przykładowo przychody za 2025 r. na poziomie co najmniej 10 646 500 zł oznaczają obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych od 1 stycznia 2026 r. Podmiot, który pozostaje poniżej progu, może nadal korzystać z uproszczonej ewidencji albo dobrowolnie wybrać pełną księgowość.
Podstawy prawnej należy szukać przede wszystkim w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości. Przy weryfikacji limitu trzeba też uwzględnić art. 14 ustawy o PIT oraz właściwe przepisy dotyczące danego podmiotu.
Najkrócej: limit do pełnych ksiąg to NETTO, bez VAT. Kwoty BRUTTO dotyczą innych progów, zwłaszcza limitu małego podatnika.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej ani prawnej. W przypadku wartości bliskiej limitu lub nietypowych przychodów sposób obliczenia warto potwierdzić z księgowym albo doradcą podatkowym.