Faktoring to usługa finansowa, w której faktor nabywa od przedsiębiorcy nieprzeterminowane wierzytelności wynikające z wystawionych faktur. Faktorant otrzymuje środki przed terminem płatności, a faktor może także zajmować się obsługą należności i przejęciem ryzyka niewypłacalności kontrahenta.
Czym jest faktoring?
Faktoring polega na wykupie przez wyspecjalizowaną instytucję finansową wierzytelności przedsiębiorstwa od jego kontrahentów. W praktyce firma nie musi czekać 60 czy 90 dni na zapłatę za dostarczony towar lub wykonaną usługę. Po przekazaniu faktury faktor wypłaca faktorantowi zaliczkę, a następnie rozlicza należność z dłużnikiem.
Definicja stosowana w Konwencji UNIDROIT z 1988 roku zakłada, że faktoring obejmuje co najmniej dwie funkcje spośród następujących: finansowanie niewymagalnych należności, prowadzenie rozliczeń z dłużnikami, dochodzenie zapłaty oraz przejęcie ryzyka niewypłacalności odbiorcy. Dlatego faktoring nie jest wyłącznie sprzedażą faktury ani samą windykacją. Łączy finansowanie z obsługą należności.
W transakcji uczestniczą trzy podmioty:
- Faktor – bank lub firma faktoringowa, która finansuje wierzytelność i może przejąć jej obsługę.
- Faktorant – przedsiębiorca korzystający z usługi i przekazujący faktorowi swoje należności.
- Dłużnik – kontrahent faktoranta zobowiązany do zapłaty faktury.
Podstawą prawną transakcji jest cesja wierzytelności, czyli przeniesienie prawa do otrzymania zapłaty z faktoranta na faktora. W zależności od umowy dłużnik zostaje poinformowany o cesji i przelewa środki bezpośrednio faktorowi albo rozliczenie odbywa się w inny uzgodniony sposób.
Jak przebiega proces faktoringowy?
Przepływ dokumentów i pieniędzy w typowej transakcji można przedstawić w kilku krokach:
- Faktorant dostarcza towar lub wykonuje usługę, a następnie wystawia dłużnikowi fakturę z odroczonym terminem płatności.
- Przekazuje fakturę faktorowi wraz z dokumentami potwierdzającymi wykonanie sprzedaży lub usługi.
- Na podstawie cesji wierzytelności faktor wypłaca faktorantowi zaliczkę, której wysokość wynika z umowy.
- Dłużnik reguluje należność na rachunek faktora w terminie wskazanym na fakturze.
- Faktor rozlicza transakcję i wypłaca faktorantowi pozostałą część kwoty, pomniejszoną o uzgodnione wynagrodzenie oraz inne koszty.
Jeśli dłużnik opóźnia się z zapłatą, faktor może monitorować należność, kontaktować się z kontrahentem i prowadzić działania zmierzające do odzyskania pieniędzy. To, kto ostatecznie ponosi ryzyko braku zapłaty, zależy przede wszystkim od rodzaju faktoringu.
Faktoring pełny i niepełny – czym się różnią?
Najważniejszy podział obejmuje faktoring pełny, nazywany także właściwym lub bez regresu, oraz faktoring niepełny, określany jako niewłaściwy lub z regresem. Różnica dotyczy odpowiedzialności za niewypłacalność dłużnika.
| Cecha | Faktoring pełny (bez regresu) | Faktoring niepełny (z regresem) |
|---|---|---|
| Ryzyko niewypłacalności | Faktor przejmuje ryzyko niewypłacalności dłużnika, zgodnie z warunkami umowy. | Ryzyko pozostaje po stronie faktoranta. |
| Brak zapłaty | Faktor dochodzi należności od dłużnika i co do zasady nie żąda zwrotu finansowania od faktoranta z powodu jego niewypłacalności. | Faktor może zażądać od faktoranta zwrotu wypłaconej zaliczki, jeśli dłużnik nie zapłaci w określonym terminie. |
| Koszt | Zwykle wyższy, ponieważ faktor bierze na siebie większe ryzyko. | Zwykle niższy, ponieważ ryzyko braku zapłaty ponosi faktorant. |
| Odpowiedzialność za windykację | Faktor może prowadzić monitoring i dochodzenie należności. | Faktor również może monitorować płatność, ale nie przejmuje ekonomicznego ryzyka niewypłacalności. |
Regres oznacza roszczenie zwrotne faktora wobec faktoranta. Jeżeli kontrahent nie ureguluje faktury, faktor może domagać się zwrotu wcześniej wypłaconych środków na zasadach określonych w umowie. Faktoring z regresem sprawdza się więc szczególnie wtedy, gdy faktorant dobrze zna swoich kontrahentów i ocenia ich wiarygodność płatniczą.
Spotyka się także faktoring mieszany. W tym wariancie faktor przejmuje ryzyko tylko do ustalonego limitu, a po jego przekroczeniu odpowiedzialność wraca do faktoranta.
Korzyści i ryzyka faktoringu
Przedsiębiorstwa korzystają z faktoringu przede wszystkim po to, aby nie zamrażać pieniędzy w fakturach z odroczonym terminem płatności. Najczęstsze korzyści obejmują:
- poprawę płynności finansowej bez oczekiwania na terminową zapłatę kontrahenta,
- możliwość finansowania bieżących wydatków, zakupów i wynagrodzeń,
- monitoring należności oraz wsparcie w kontaktach z dłużnikami,
- ograniczenie ryzyka niewypłacalności w faktoringu pełnym,
- łatwiejsze oferowanie kontrahentom dłuższych terminów płatności,
- alternatywę dla kredytu obrotowego, szczególnie gdy firma finansuje sprzedaż z odroczonym terminem zapłaty.
Faktoring nie oznacza jednak darmowego dostępu do gotówki. Przed podpisaniem umowy trzeba sprawdzić nie tylko wysokość prowizji, lecz także zasady naliczania odsetek, wysokość zaliczki, koszty dodatkowych usług i sposób rozliczenia opóźnień. Znaczenie ma również to, czy umowa przewiduje regres.
Do najważniejszych kwestii wymagających uwagi należą:
- koszt finansowania, który może być wyższy niż w przypadku niektórych kredytów,
- obowiązek zwrotu środków w faktoringu z regresem,
- konieczność poinformowania kontrahenta o cesji w faktoringu jawnym,
- wpływ udziału faktora na komunikację i sposób obsługi należności,
- warunki dotyczące faktur spornych, zwrotów towarów i opóźnień w płatnościach.
Faktoring nie jest tym samym co windykacja. Jego głównym celem jest finansowanie i obsługa bieżących, nieprzeterminowanych wierzytelności. Dochodzenie zapłaty może być częścią usługi, ale nie zastępuje całego procesu finansowania.
Dla kogo jest faktoring?
Faktoring szczególnie dobrze pasuje do małych i średnich firm, które regularnie wystawiają faktury z odroczonym terminem płatności. Może być przydatny w transporcie, produkcji, handlu, budownictwie i usługach, zwłaszcza gdy przedsiębiorstwo szybko ponosi koszty, a na zapłatę od odbiorcy musi długo czekać.
Największą wartość daje firmie, która potrzebuje stałego dostępu do kapitału obrotowego, ale chce ograniczyć ryzyko zatorów płatniczych. Przy wyborze wariantu trzeba porównać koszt usługi z poziomem ochrony przed niewypłacalnością kontrahentów. Faktoring pełny zapewnia szersze przeniesienie ryzyka, natomiast faktoring niepełny zwykle pozwala obniżyć koszt finansowania, pozostawiając ryzyko po stronie faktoranta.
