Działalność gospodarcza to zorganizowana, zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa lub zawodowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. Najczęściej prowadzi się ją jako jednoosobową działalność gospodarczą albo w formie spółki. Przy niewielkich przychodach możliwa jest także działalność nierejestrowa, bez wpisu do CEIDG.
Czym jest działalność gospodarcza?
Definicja zawarta w Prawie przedsiębiorców wskazuje cztery podstawowe cechy działalności gospodarczej. Musi być ona zorganizowana, zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. Obejmuje między innymi produkcję, budownictwo, handel, usługi oraz działalność zawodową.
Zorganizowanie oznacza, że przedsiębiorca podejmuje zaplanowane działania, na przykład zawiera umowy, pozyskuje klientów, kupuje materiały i prowadzi dokumentację. Cel zarobkowy wskazuje na zamiar osiągania przychodu, choć firma nie musi faktycznie przynosić zysku. Ciągłość nie oznacza codziennej pracy, lecz powtarzalność lub gotowość do wykonywania działań w ramach określonego przedsięwzięcia.
Osoba fizyczna, która prowadzi taką działalność, co do zasady rejestruje ją w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG). Trzeba jednak odróżnić działalność gospodarczą w rozumieniu Prawa przedsiębiorców od definicji używanych w przepisach podatkowych lub ubezpieczeniowych. W konkretnych sprawach znaczenie mogą mieć także regulacje dotyczące VAT i ZUS.
Działalność nierejestrowa – kiedy nie trzeba zakładać firmy?
Działalność nierejestrowa jest przeznaczona dla osoby fizycznej, która prowadzi niewielką działalność zarobkową. Nie wymaga wpisu do CEIDG, ale trzeba ewidencjonować sprzedaż i rozliczyć przychody w zeznaniu podatkowym. Limit przychodów jest powiązany z minimalnym wynagrodzeniem i wynosi 225% minimalnego wynagrodzenia za pracę w każdym kwartale. Ponieważ wysokość minimalnej płacy może się zmieniać, aktualną kwotę należy sprawdzić na Biznes.gov.pl lub w aktualnych przepisach.
Możesz skorzystać z tej formy, jeśli spełniasz wszystkie najważniejsze warunki:
- Jesteś osobą fizyczną.
- Nie prowadzisz działalności w ramach spółki cywilnej.
- Nie wykonywałeś działalności gospodarczej w ciągu ostatnich 60 miesięcy.
- Przychód należny w żadnym kwartale nie przekracza ustawowego limitu.
- Nie prowadzisz działalności regulowanej wymagającej koncesji, zezwolenia lub wpisu do rejestru.
Po przekroczeniu limitu działalność staje się działalnością gospodarczą od dnia przekroczenia i należy złożyć wniosek o wpis do CEIDG w ustawowym terminie. Działalność nierejestrowa nie zwalnia też z obowiązku przestrzegania praw konsumenta ani z uzyskania wymaganych uprawnień branżowych.
Jaką formę prowadzenia działalności wybrać?
Forma prawna wpływa przede wszystkim na zakres odpowiedzialności, sposób prowadzenia księgowości i formalności. Dla jednej osoby najprostsza jest zwykle jednoosobowa działalność gospodarcza. Przy wspólnikach można rozważyć spółkę cywilną, a przy większym ryzyku lub potrzebie oddzielenia majątku – spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością.
| Forma | Odpowiedzialność | Księgowość | Kapitał |
|---|---|---|---|
| Jednoosobowa działalność gospodarcza | Przedsiębiorca odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem. | Zwykle księgowość uproszczona, zależnie od wybranej formy podatku. | Brak wymaganego kapitału zakładowego. |
| Spółka cywilna | Wspólnicy odpowiadają za zobowiązania na zasadach określonych dla tej formy, co do zasady całym majątkiem. | Każdy wspólnik rozlicza swoją część przychodów, a spółka prowadzi wymaganą ewidencję. | Brak kapitału zakładowego, potrzebna jest umowa wspólników. |
| Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością | Co do zasady wspólnicy nie odpowiadają za zobowiązania spółki własnym majątkiem, choć istnieją wyjątki. | Co do zasady pełne księgi rachunkowe. | Wymagany kapitał zakładowy w wysokości określonej w Kodeksie spółek handlowych. |
JDG jest łatwa do założenia i pozwala szybko rozpocząć działalność, ale wiąże się z osobistą odpowiedzialnością. Spółka cywilna wymaga współpracy co najmniej dwóch wspólników. Spółka z o.o. zapewnia inną strukturę odpowiedzialności, lecz oznacza więcej formalności i wyższe koszty obsługi. Przy wyborze trzeba uwzględnić skalę przychodów, ryzyko działalności, liczbę wspólników i dostępny kapitał.
Jak założyć działalność gospodarczą krok po kroku?
Jednoosobową działalność gospodarczą możesz założyć online przez Biznes.gov.pl. Portal przygotowuje wniosek do CEIDG oraz – zależnie od zaznaczonych opcji – zgłoszenia do ZUS, urzędu skarbowego, GUS i wniosek dotyczący e-Doręczeń.
Proces obejmuje następujące decyzje i czynności:
- Sprawdź, czy możesz prowadzić działalność w Polsce i czy nie wystarczy ci działalność nierejestrowa.
- Wybierz formę prawną, na przykład jednoosobową działalność gospodarczą.
- Ustal nazwę firmy. W nazwie JDG musi znaleźć się twoje imię i nazwisko.
- Wybierz adres do doręczeń oraz, jeśli go posiadasz, stałe miejsce wykonywania działalności. Musisz mieć tytuł prawny do zgłaszanej nieruchomości.
- Wybierz główny kod PKD i kody dodatkowe odpowiadające planowanym rodzajom działalności.
- Sprawdź, czy branża wymaga koncesji, zezwolenia, licencji lub wpisu do rejestru działalności regulowanej.
- Ustal datę rozpoczęcia działalności.
- Wybierz formę opodatkowania dochodów.
- Sprawdź, czy korzystasz ze zwolnienia z VAT, czy musisz złożyć formularz VAT-R.
- Wybierz sposób prowadzenia księgowości i zdecyduj, czy zajmie się tym biuro rachunkowe.
- Przygotuj rachunek bankowy. Firmowy rachunek jest szczególnie ważny przy VAT, białej liście podatników VAT i mechanizmie podzielonej płatności.
- Podpisz i wyślij wniosek online, a następnie uzupełnij ewentualne zgłoszenia do ZUS.
Przed uruchomieniem kreatora wniosku przygotuj najważniejsze dane:
- Imię, nazwisko, imiona rodziców oraz datę i miejsce urodzenia.
- PESEL albo identyfikator europejski, dane dokumentu tożsamości i obywatelstwa.
- Adres zamieszkania, adres do doręczeń i adresy związane z działalnością.
- Nazwę firmy, nazwę skróconą, kody PKD i planowaną datę rozpoczęcia.
- Informacje o ZUS, KRUS lub ubezpieczeniu za granicą.
- Dane urzędu skarbowego, rachunku bankowego i planowanej liczby pracowników.
- Dane potrzebne do e-Doręczeń, jeśli chcesz wskazać administratora skrzynki.
Do podpisania wniosku online potrzebujesz Profilu Zaufanego albo podpisu kwalifikowanego. Jeżeli nie masz jeszcze NIP lub REGON, wniosek CEIDG jest jednocześnie wnioskiem o ich nadanie. Formalności możesz też załatwić w urzędzie gminy lub miasta.
Podatki i składki ZUS po rejestracji
Przy JDG możesz wybrać opodatkowanie według skali podatkowej, podatkiem liniowym albo ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Skala i podatek liniowy dotyczą dochodu, czyli przychodu pomniejszonego o koszty. Ryczałt jest liczony od przychodu, a jego dostępność zależy między innymi od rodzaju wykonywanej działalności. Skala podatkowa pozostaje podstawową formą, jeśli nie wybierzesz innej.
VAT jest odrębnym podatkiem od podatku dochodowego. Możesz korzystać ze zwolnienia, jeśli spełniasz warunki ustawowe, albo zarejestrować się jako podatnik VAT na formularzu VAT-R. W razie wątpliwości dotyczących limitów, stawek lub obowiązku rejestracji sprawdź aktualne informacje na Biznes.gov.pl i skonsultuj się z księgowym albo doradcą podatkowym.
Przedsiębiorca rozlicza także składki do ZUS. Początkujący przedsiębiorcy mogą, po spełnieniu warunków, skorzystać z Ulgi na start, która przez sześć miesięcy zwalnia ze składek społecznych, ale nie ze składki zdrowotnej. Następnie możliwe jest korzystanie z preferencyjnej podstawy składek przez kolejny okres. Zasady i kwoty zależą od aktualnych przepisów, dlatego trzeba sprawdzić je przed rozpoczęciem rozliczeń.
Po lekturze najważniejsze jest rozróżnienie dwóch sytuacji: mały, limitowany biznes może działać jako działalność nierejestrowa, natomiast działalność prowadzona w sposób zorganizowany i ciągły wymaga właściwej rejestracji. Przy JDG najszybszą drogą jest wniosek online przez Biznes.gov.pl, a decyzje podatkowe i skomplikowane rozliczenia VAT najlepiej omówić z księgowym.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej, podatkowej ani księgowej. Przepisy dotyczące limitów, podatków i składek mogą się zmieniać. Przed podjęciem decyzji sprawdź aktualne informacje na Biznes.gov.pl lub skonsultuj się z księgowym albo doradcą podatkowym.
