Spółka cywilna jest umową między wspólnikami, natomiast spółka jawna to osobowa spółka handlowa mająca zdolność prawną i wpis do KRS. Ta różnica wpływa na sposób zawierania umów, własność majątku, odpowiedzialność za długi, księgowość oraz koszty prowadzenia działalności.
Spółka cywilna a jawna – najważniejsze różnice
| Cecha | Spółka cywilna | Spółka jawna |
|---|---|---|
| Charakter prawny | Umowa wspólników uregulowana w Kodeksie cywilnym | Osobowa spółka handlowa uregulowana w Kodeksie spółek handlowych |
| Podmiotowość | Nie ma zdolności prawnej. Prawa i obowiązki należą do wspólników | Ma zdolność prawną, czyli może we własnym imieniu zawierać umowy, nabywać majątek i zaciągać zobowiązania. Nie ma osobowości prawnej |
| Rejestracja | Wspólnicy są przedsiębiorcami wpisanymi do CEIDG albo właściwego rejestru | Spółka powstaje po wpisie do rejestru przedsiębiorców KRS |
| Majątek | Jest objęty współwłasnością łączną wspólników | Należy do spółki jako odrębnego podmiotu |
| Odpowiedzialność | Wspólnicy odpowiadają osobiście i solidarnie za zobowiązania | Spółka odpowiada w pierwszej kolejności, a odpowiedzialność wspólników ma charakter subsydiarny, ale pozostaje osobista i nieograniczona |
| Księgowość | Możliwa jest księgowość uproszczona, jeżeli przepisy nie wymagają ksiąg rachunkowych | Możliwa jest księgowość uproszczona na zasadach określonych w przepisach, lecz pełne księgi mogą być wymagane między innymi po przekroczeniu ustawowego limitu przychodów |
Podmiotowość prawna i majątek
Spółka cywilna nie jest odrębnym podmiotem prawa. Wspólnicy zawierają umowę, w której zobowiązują się dążyć do wspólnego celu gospodarczego, na przykład przez wniesienie pieniędzy, rzeczy albo świadczenie pracy. Sama spółka nie podpisuje umów i nie jest właścicielem składników majątku. W obrocie występują wspólnicy działający łącznie.
Majątek wniesiony do spółki cywilnej oraz nabyty w czasie jej działania jest objęty współwłasnością łączną. Wspólnik nie może swobodnie sprzedać „swojej części” konkretnej rzeczy należącej do tego majątku. Co do zasady rozliczenie następuje dopiero przy rozwiązaniu spółki albo zmianie jej składu.
Spółka jawna również nie ma osobowości prawnej, ale ustawa przyznaje jej zdolność prawną. Może więc we własnym imieniu zawierać umowy, zatrudniać pracowników, nabywać nieruchomości, zaciągać kredyty i występować przed sądem. Jej majątek tworzą wkłady wspólników oraz mienie nabyte przez spółkę w trakcie działalności. Nie jest to współwłasność wspólników, lecz majątek spółki.
Odpowiedzialność za długi
W obu formach wspólnicy ponoszą ryzyko osobistej odpowiedzialności. Nie oznacza to, że dług jest ograniczony do kwoty wniesionego wkładu. Jeżeli majątek wykorzystywany w działalności nie wystarcza na spłatę zobowiązań, wierzyciel może sięgnąć do majątku prywatnego wspólników.
Różnica dotyczy momentu, w którym wierzyciel może kierować egzekucję przeciwko wspólnikowi. W spółce jawnej obowiązuje subsydiarna odpowiedzialność wspólnika. W pierwszej kolejności dług powinien zostać zaspokojony z majątku spółki. Odpowiedzialność wspólnika aktualizuje się, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna albo jest oczywiste, że będzie bezskuteczna. Wspólnik nadal odpowiada całym swoim majątkiem, a jego odpowiedzialność jest solidarna z pozostałymi wspólnikami.
W spółce cywilnej nie ma takiego oddzielenia podmiotu od wspólników. Zobowiązanie zaciągnięte w związku z działalnością obciąża wspólników, którzy odpowiadają za nie solidarnie. W praktyce wierzyciel może dochodzić całej należności od wybranego wspólnika, a dopiero później wspólnik ten może rozliczać się z pozostałymi.
Subsydiarność nie jest więc pełną ochroną prywatnego majątku. Daje wspólnikowi spółki jawnej korzystniejszą kolejność egzekucji, ale nie wyłącza odpowiedzialności osobistej. Spółka jawna nie jest pod tym względem odpowiednikiem spółki kapitałowej.
Przy ocenie ryzyka trzeba uwzględnić trzy kwestie:
- Spółka cywilna – wspólnicy są bezpośrednio związani zobowiązaniami wynikającymi z działalności.
- Spółka jawna – najpierw odpowiada majątek spółki, lecz później wierzyciel może dochodzić długu od wspólników.
- Obie formy – nie zapewniają wspólnikom całkowitego odseparowania majątku prywatnego od ryzyka biznesowego.
Formalności, reprezentacja i księgowość
Spółka cywilna powstaje przez zawarcie umowy. Wspólnicy prowadzący działalność gospodarczą są zgłaszani jako przedsiębiorcy, a sama spółka nie trafia do KRS. To zwykle upraszcza rozpoczęcie działalności i ogranicza koszty rejestrowe.
Umowa spółki jawnej musi zostać zawarta na piśmie albo z wykorzystaniem wzorca w systemie S24, a następnie spółkę trzeba zgłosić do KRS. Spółka jawna powstaje dopiero z chwilą wpisu. Każdą istotną zmianę danych ujawnionych w rejestrze, na przykład zmianę wspólnika, siedziby lub zasad reprezentacji, trzeba odpowiednio zgłosić.
W spółce jawnej co do zasady każdy wspólnik ma prawo reprezentować spółkę, chyba że umowa przewiduje inne zasady. W spółce cywilnej sposób działania wynika z Kodeksu cywilnego i umowy wspólników. Warto precyzyjnie opisać w niej zakres samodzielnych działań oraz czynności wymagających zgody wszystkich wspólników.
Pod względem podatkowym w obu formach dochód jest zwykle rozliczany przez wspólników, a nie jako dochód samej spółki. W spółce cywilnej wspólnicy rozliczają swoje udziały w dochodzie. W spółce jawnej osoby fizyczne co do zasady płacą PIT, ale w określonych przypadkach spółka jawna może stać się podatnikiem CIT, zwłaszcza przy określonej strukturze wspólników i niedopełnieniu obowiązków informacyjnych.
Obie formy mogą korzystać z uproszczonej ewidencji, jeżeli spełniają warunki ustawowe. Obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych zależy między innymi od wysokości przychodów i rodzaju wspólników. Limity zmieniają się wraz z przepisami, dlatego przed wyborem formy księgowości trzeba sprawdzić aktualne wartości dla danego roku obrotowego.
Najważniejsze formalne obciążenia związane ze spółką jawną obejmują:
- zawarcie umowy spółki i zgłoszenie jej do KRS;
- aktualizowanie danych ujawnionych w rejestrze;
- prowadzenie dokumentacji księgowej i ewentualne sporządzanie sprawozdań finansowych;
- zgłoszenia podatkowe oraz przekazywanie danych uzupełniających, między innymi na formularzu NIP-8.
Kiedy wybrać spółkę cywilną, a kiedy jawną?
Spółka cywilna może pasować do niewielkiego przedsięwzięcia, w którym wspólnicy dobrze się znają, chcą szybko rozpocząć działalność i potrzebują prostszej organizacji. Trzeba jednak zaakceptować bezpośrednią odpowiedzialność za zobowiązania oraz to, że majątek pozostaje wspólnym majątkiem wspólników.
Spółka jawna lepiej odpowiada firmie, która ma działać pod własną nazwą, zawierać umowy jako odrębny podmiot i rozwijać się przy większej skali operacji. Wpis do KRS zwiększa przejrzystość danych o spółce i reprezentacji, ale oznacza też koszty oraz obowiązki administracyjne. Subsydiarna odpowiedzialność poprawia kolejność ochrony majątku wspólników, lecz nie usuwa ryzyka osobistej odpowiedzialności.
Przed wyborem formy przeanalizuj przede wszystkim:
- skalę planowanej działalności i przewidywany poziom przychodów;
- ryzyko powstania zobowiązań, roszczeń i strat;
- potrzebę posiadania majątku należącego do samej spółki;
- budżet na rejestrację, księgowość i bieżącą obsługę formalną;
- zasady podejmowania decyzji i poziom zaufania między wspólnikami.
Spółka jawna wymaga więcej formalności niż cywilna, ale zapewnia odrębny majątek i kolejność egzekucji korzystniejszą dla wspólników. Nie chroni jednak ich prywatnego majątku w takim zakresie jak spółka kapitałowa.
Wybór spółki cywilnej ma sens przede wszystkim przy prostym, mniejszym przedsięwzięciu i niskim poziomie ryzyka. Spółkę jawną warto rozważyć, gdy ważna jest profesjonalizacja działalności, własny majątek spółki, większa przejrzystość wobec kontrahentów oraz możliwość dalszego skalowania. Przy zmianie formy, szczególnie przy przekształcaniu spółki cywilnej w jawną, dobrze skonsultować umowę i skutki podatkowe z prawnikiem lub doradcą podatkowym.
