Pierwsza umowa o pracę nie musi być zawarta na okres próbny. Przepisy nie wskazują jednego obowiązkowego okresu ani rodzaju takiej umowy. Pracodawca może zaproponować umowę próbną, umowę na czas określony albo od razu umowę na czas nieokreślony.
Czy pierwsza umowa musi być na okres próbny?
Nie. Kodeks pracy nie nakazuje rozpoczynania zatrudnienia od umowy na okres próbny. Rodzaj umowy i czas jej trwania ustalają pracodawca oraz pracownik, z uwzględnieniem charakteru pracy, potrzeb firmy i wyniku negocjacji.
Umowa próbna jest często stosowana, ponieważ pozwala obu stronom sprawdzić współpracę. Nie jest jednak warunkiem rozpoczęcia pierwszej pracy. Osoba bez wcześniejszego doświadczenia może zostać zatrudniona od razu na czas określony lub nieokreślony. Niezależnie od rodzaju umowy pracownik korzysta z ochrony wynikającej z prawa pracy, w tym z prawa do urlopu oraz obowiązkowych ubezpieczeń społecznych.
Jakie są rodzaje pierwszej umowy o pracę?
Każdy rodzaj umowy ma inne przeznaczenie i daje inny poziom przewidywalności zatrudnienia:
| Rodzaj umowy | Główny cel | Czas trwania | Ważna uwaga |
|---|---|---|---|
| Umowa na okres próbny | Sprawdzenie kwalifikacji i wzajemnej współpracy | Maksymalnie 3 miesiące | Nie jest obowiązkowa i nie wlicza się do limitu umów na czas określony |
| Umowa na czas określony | Zatrudnienie przez z góry ustalony czas | Łącznie maksymalnie 33 miesiące | Z tym samym pracodawcą co do zasady można zawrzeć maksymalnie 3 takie umowy |
| Umowa na czas nieokreślony | Stałe zatrudnienie bez wskazanej daty końcowej | Bezterminowa | Może zostać rozwiązana w sposób przewidziany w Kodeksie pracy |
Umowa na okres próbny
Jej celem jest ocena kwalifikacji pracownika i sprawdzenie, czy praca odpowiada obu stronom. Co do zasady może trwać najwyżej 3 miesiące. W niektórych sytuacjach jej maksymalny czas zależy od planowanej później umowy na czas określony i może wynosić 1 albo 2 miesiące.
Umowa na czas określony
Wskazuje datę zakończenia albo okres, przez który ma trwać zatrudnienie. Przy zwykłych umowach terminowych obowiązują dwa limity: maksymalnie 3 umowy oraz łącznie 33 miesiące zatrudnienia między tym samym pracodawcą i pracownikiem. Przekroczenie jednego z tych limitów co do zasady skutkuje uznaniem zatrudnienia za wykonywane na czas nieokreślony.
Do limitu 33 miesięcy i limitu liczby umów nie wlicza się umowy na okres próbny. Oznacza to, że okres próbny nie skraca puli przeznaczonej na późniejsze umowy na czas określony.
Umowa na czas nieokreślony
Nie zawiera daty końcowej. Daje większą stabilność, choć nie oznacza, że zatrudnienie nie może się zakończyć. Umowę można rozwiązać między innymi za wypowiedzeniem, na mocy porozumienia stron albo bez wypowiedzenia w przypadkach określonych przepisami.
Co powinna zawierać każda umowa o pracę?
Umowę należy sporządzić na piśmie przed dopuszczeniem pracownika do pracy. Dokument powinien wskazywać co najmniej:
- Strony umowy – pracodawcę i pracownika.
- Rodzaj pracy – na przykład stanowisko lub podstawowy zakres zadań.
- Miejsce wykonywania pracy – wskazane zgodnie ze specyfiką zatrudnienia.
- Wymiar czasu pracy – na przykład cały etat albo część etatu.
- Wynagrodzenie za pracę – wraz ze składnikami wynagrodzenia.
- Datę rozpoczęcia pracy oraz rodzaj umowy.
Pracownik powinien otrzymać swój egzemplarz dokumentu. Jeżeli umowa nie została zawarta na piśmie, pracodawca musi przed rozpoczęciem pracy potwierdzić pisemnie jej strony, rodzaj oraz uzgodnione warunki.
Badania lekarskie i BHP przed rozpoczęciem pracy
Niezależnie od tego, czy pierwsza umowa jest próbna, terminowa czy bezterminowa, pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego potwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku. Wstępne badania wykonuje się na koszt pracodawcy.
Przed dopuszczeniem do pracy pracownik musi także przejść szkolenie BHP obejmujące instruktaż ogólny i stanowiskowy, jeżeli jest wymagany dla danego stanowiska. Pracodawca powinien zapoznać go również z oceną ryzyka zawodowego oraz zasadami ochrony przed zagrożeniami. Sam rodzaj umowy nie zwalnia z tych obowiązków.
Na co zwrócić uwagę przed podpisaniem?
Sprawdź przede wszystkim rodzaj umowy, datę rozpoczęcia i zakończenia zatrudnienia, wymiar etatu, wynagrodzenie oraz miejsce pracy. Jeżeli masz możliwość negocjowania warunków, pierwsza umowa może od razu zostać zawarta na czas nieokreślony. Nie ma przepisu, który wymagałby wcześniejszego podpisania umowy próbnej.
Pierwsza umowa o pracę może więc trwać od krótkiego, ustalonego okresu próbnego aż do zatrudnienia bezterminowego. O jej formie decydują ustalenia stron, a nie kolejność narzucona przez przepisy.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W przypadku wątpliwości dotyczących konkretnej umowy warto skonsultować się ze specjalistą z zakresu prawa pracy.
