Zasiłek opiekuńczy wypłaca pracodawca, jeśli na 30 listopada poprzedniego roku zgłaszał do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 osób. Gdy zgłaszał 20 osób lub mniej, przelew realizuje ZUS. Samo świadczenie jest jednak zawsze finansowane z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a nie ze środków pracodawcy.
Kto wypłaca zasiłek opiekuńczy?
O statusie płatnika zasiłków decyduje liczba osób zgłoszonych do ubezpieczenia chorobowego przez danego płatnika na 30 listopada roku poprzedniego. Ustalenie to obowiązuje w kolejnym roku i nie zmienia się przy każdym wniosku pracownika.
Jeżeli płatnik zgłaszał do ubezpieczenia chorobowego co najmniej 21 osób, może sam ustalać prawo do świadczenia i wypłacać zasiłek opiekuńczy. Następnie rozlicza wypłaconą kwotę z ZUS. W mniejszej firmie dokumenty mogą trafić do pracodawcy, ale świadczenie wypłaca bezpośrednio Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Trzeba odróżnić dwie kwestie: FUS finansuje zasiłek, natomiast pracodawca albo ZUS wykonuje przelew. Pracodawca występuje więc w tym przypadku jako płatnik świadczenia, a nie jego ostateczny fundator.
Jak sprawdzić, kto wypłaci świadczenie?
Najważniejsze kryteria przedstawia poniższe zestawienie:
| Kryterium | Wypłaca pracodawca | Wypłaca ZUS |
|---|---|---|
| Liczba ubezpieczonych na 30 listopada | Płatnik zgłaszał do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 osób. | Płatnik zgłaszał do ubezpieczenia chorobowego nie więcej niż 20 osób. |
| Umowa o pracę | Pracodawca ma status płatnika zasiłków. | Pracodawca nie ma uprawnień do wypłaty zasiłków. |
| Umowa zlecenia | Zleceniodawca wypłaca świadczenie tylko wtedy, gdy ma status płatnika zasiłków. | ZUS wypłaca świadczenie, gdy zleceniodawca nie ma takich uprawnień. |
| Działalność gospodarcza | Nie dotyczy wypłaty przez własną firmę. | Osoba prowadząca działalność składa dokumenty do ZUS i otrzymuje świadczenie z ZUS. |
Przy ustalaniu liczby ubezpieczonych bierze się pod uwagę osoby podlegające ubezpieczeniu chorobowemu, między innymi pracowników oraz zleceniobiorców, jeśli podlegają temu ubezpieczeniu. Nie uwzględnia się między innymi osób przebywających na urlopach wychowawczych i bezpłatnych.
Jakie dokumenty trzeba złożyć?
Podstawowym dokumentem jest wniosek o zasiłek opiekuńczy. W zależności od osoby, nad którą sprawowana jest opieka, należy przygotować:
- Z-15A – gdy opieka dotyczy dziecka.
- Z-15B – gdy opieka dotyczy innego chorego członka rodziny.
- Z-3 – gdy ubezpieczony jest pracownikiem, a zasiłek wypłaca ZUS.
- Z-3a – gdy ubezpieczenie wynika z innego tytułu, na przykład umowy zlecenia.
Do wniosku mogą być potrzebne także dokumenty potwierdzające konkretną przyczynę opieki, na przykład elektroniczne zwolnienie lekarskie, oświadczenie o nieprzewidzianym zamknięciu żłobka, przedszkola lub szkoły albo dokument dotyczący choroby stałego opiekuna dziecka.
Jeżeli zasiłek wypłaca pracodawca, dokumenty składa się u niego. Dział kadr lub płac ustala prawo do świadczenia, oblicza jego kwotę i uwzględnia wypłatę w rozliczeniu pracownika.
Jeżeli płatnikiem jest ZUS, ubezpieczony przekazuje wniosek do ZUS, na przykład elektronicznie przez konto eZUS. Pracodawca musi wtedy przekazać do ZUS zaświadczenie Z-3. Bez tego dokumentu Zakład może nie mieć danych potrzebnych do ustalenia prawa i wysokości zasiłku.
Kiedy ZUS przejmuje wypłatę?
ZUS wypłaca świadczenie przede wszystkim w następujących sytuacjach:
- Płatnik składek zgłasza do ubezpieczenia chorobowego nie więcej niż 20 osób.
- Ubezpieczony prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą.
- Osoba wykonuje umowę zlecenia lub inną umowę cywilnoprawną, a zleceniodawca nie ma statusu płatnika zasiłków.
- Zasiłek przysługuje za okres po ustaniu zatrudnienia lub innego tytułu ubezpieczenia.
Przy umowie zlecenia samo zawarcie umowy nie daje prawa do zasiłku. Zleceniobiorca musi podlegać ubezpieczeniu chorobowemu, które w tym przypadku jest co do zasady dobrowolne. Dopiero wtedy może ubiegać się o zasiłek opiekuńczy, jeśli spełnia pozostałe warunki ustawowe.
Uwaga na przełom roku: zmiana płatnika od 1 stycznia nie zawsze oznacza natychmiastowe przejęcie trwającej wypłaty. Jeżeli ZUS rozpoczął wypłatę zasiłku w poprzednim roku, a niezdolność do pracy lub okres opieki trwa bez przerwy, ZUS może kontynuować wypłatę tego samego świadczenia. Nowy płatnik przejmuje wypłaty zgodnie z zasadami dotyczącymi kolejnych świadczeń lub nowych okresów.
Po ustaniu zatrudnienia wypłatę zasiłku co do zasady realizuje ZUS. Jeżeli ZUS rozpoczął wypłatę jeszcze w czasie zatrudnienia, zwykle kontynuuje ją także po ustaniu tytułu ubezpieczenia.
- Sprawdź, kto był płatnikiem składek na 30 listopada poprzedniego roku.
- Ustal, ile osób podlegało u tego płatnika ubezpieczeniu chorobowemu.
- Weź pod uwagę rodzaj tytułu ubezpieczenia, na przykład umowę o pracę, zlecenie albo działalność gospodarczą.
- Złóż Z-15A lub Z-15B u pracodawcy albo w ZUS, zależnie od ustalonego płatnika.
- Jeśli świadczenie wypłaca ZUS, dopilnuj, aby pracodawca przekazał zaświadczenie Z-3.
W razie wątpliwości najlepiej potwierdzić status płatnika w dziale kadr lub płac. Pozwala to uniknąć wysłania dokumentów do niewłaściwego podmiotu i opóźnienia wypłaty.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie należy sprawdzić aktualne przepisy oraz informacje przekazane przez ZUS lub płatnika składek.
