Organizacja to ustrukturyzowany system złożony z ludzi, celów, zasobów i zasad współpracy, który działa w sposób uporządkowany, aby osiągać określone rezultaty. Nie jest więc przypadkowym zbiorem osób, lecz całością opartą na strukturze, podziale zadań i odpowiedzialności.
Czym jest organizacja?
W najprostszym ujęciu organizacja łączy ludzi, wyposażenie, informacje i procesy wokół wspólnych celów. Jej elementy wzajemnie na siebie wpływają. Cele wyznaczają kierunek działania, ludzie realizują zadania, zasoby umożliwiają pracę, a struktura porządkuje zależności między uczestnikami.
Organizację można rozumieć zarówno jako istniejący byt lub system, jak i jako sposób uporządkowania jego elementów. Trzeba odróżnić ją od organizowania. Organizacja jest ukształtowaną całością, natomiast organizowanie oznacza czynność polegającą na planowaniu, porządkowaniu zadań i koordynowaniu współpracy. Pojęciem zajmują się między innymi nauki o zarządzaniu, socjologia i psychologia społeczna. W socjologicznym opisie organizacji ważne miejsce zajmuje także Max Weber.
Jak można rozumieć organizację?
Jedna definicja nie wyczerpuje znaczenia tego pojęcia. W zależności od dziedziny nacisk kładzie się na relacje między częściami, wyodrębnioną całość, samo działanie albo ludzi tworzących system. Najczęściej wyróżnia się cztery ujęcia:
| Ujęcie | Główny punkt ciężkości | Na czym polega? |
|---|---|---|
| Atrybutowe | Relacje części do całości | Organizacja jest układem relacji, w którym poszczególne części współdziałają na rzecz całości, a całość wspiera ich funkcjonowanie. |
| Rzeczowe | Wyodrębniona całość | Organizacja to uporządkowany system rzeczy, ludzi i zdarzeń, który ma własne cele, strukturę oraz granice względem otoczenia. |
| Czynnościowe | Działanie | Organizacja oznacza porządkowanie działań i dobieranie takich sposobów pracy, które pomagają osiągnąć wspólny rezultat. |
| Podmiotowe | Człowiek i relacje wewnętrzne | Organizacja jest postrzegana jako system, w którym głównym przedmiotem zainteresowania są ludzie oraz relacje między nimi i pozostałymi częściami całości. |
Te ujęcia nie muszą się wzajemnie wykluczać. Pokazują różne strony tego samego zjawiska. W praktyce organizacja jest jednocześnie uporządkowaną całością, układem relacji i procesem współdziałania ludzi.
Co odróżnia organizację od zwykłej grupy?
Sama obecność kilku osób nie tworzy jeszcze organizacji. Grupa staje się organizacją wtedy, gdy jej działanie zostaje powiązane z określonymi celami, zasadami i podziałem odpowiedzialności. Do najważniejszych cech organizacji należą:
- Celowość – organizacja powstaje po to, aby realizować określone zadania lub osiągać ustalone rezultaty.
- Struktura organizacyjna – określa stanowiska, komórki, zależności i sposób przepływu informacji.
- Podział pracy – zadania są rozdzielane między osoby lub zespoły zgodnie z ich rolami i kompetencjami.
- Ośrodki władzy – istnieją osoby lub jednostki uprawnione do podejmowania decyzji i koordynowania działań.
- Trwałość ról – odejście pojedynczego członka zwykle nie zmienia charakteru całej organizacji, ponieważ funkcje są przypisane do stanowisk lub zespołów.
- Przewaga stosunków rzeczowych – sposób działania wynika przede wszystkim z pełnionych ról, a nie z osobistych relacji między uczestnikami.
Podstawowe elementy systemu organizacji można ująć w czterech grupach:
- Cele i zadania – wskazują, co organizacja chce osiągnąć i jakie działania są do tego potrzebne.
- Ludzie – tworzą organizację, wykonują zadania i wnoszą własne kompetencje, potrzeby oraz sposoby działania.
- Wyposażenie i technologie – obejmują narzędzia, urządzenia, materiały oraz zasady ich wykorzystywania.
- Formalna struktura – porządkuje podział zadań, odpowiedzialność, władzę i przepływ informacji.
Jakie są główne typy organizacji?
Organizacje formalne są tworzone w sposób zaplanowany. Mają określone cele, strukturę, procedury oraz zakres odpowiedzialności. Przykładem może być przedsiębiorstwo, urząd albo stowarzyszenie działające według przyjętych zasad.
Organizacje nieformalne powstają spontanicznie, zwykle dzięki relacjom i dobrowolnej współpracy ludzi. Mogą wspierać działanie organizacji formalnej, ale nie muszą mieć wyraźnie zapisanej struktury ani trwałego składu.
Organizacje totalne w znacznym stopniu oddzielają uczestników od zewnętrznego otoczenia i podporządkowują ich życie regułom danej instytucji. Jako przykłady podaje się między innymi więzienia, obozy jenieckie czy niektóre szpitale i szkoły z internatem. O tym typie decyduje przede wszystkim zakres kontroli nad życiem uczestników, a nie sam cel organizacji.
Organizacja jest zatem czymś więcej niż grupą osób. To uporządkowany system, w którym cele, ludzie, zasoby i struktura tworzą współzależną całość. Natomiast organizowanie jest procesem budowania i koordynowania tej całości.
